Column van Willem Schoonen - september 2018

Elders in deze nieuwsbrief wordt melding gemaakt van ‘Een klok weet niet hoe laat het is’ en u heeft wellicht de aankondiging ontvangen van het minisymposium erover op 4 oktober. Maar ik wil er toch nog iets over zeggen. Niet omdat het mijn boek is, maar omdat het is voortgekomen uit een onderzoeksprogramma aan de VU, een filosofisch onderzoek naar sciëntisme, ofwel de illusie dat de wetenschap antwoord zal geven op alle vragen.

28-09-2018 | 15:46

Willem Schoonen

Er wordt aan de VU onderzoek gedaan naar de claims en de grenzen van de wetenschap. Dat is prachtig. Dat mag zij tot de kern van haar identiteit rekenen, en ook zo uitdragen, want het past in deze tijd.

Het zal niemand ontgaan dat er veel discussie is over de wetenschap. Over onderzoeksresultaten die niet gerepliceerd kunnen worden of door de opdrachtgever licht zijn aangepast, over de peer review, de kwaliteitscontrole, die bezwijkt, over predatory journals die bereid zijn tegen betaling álles te publiceren, over alternatieve feiten als de echte onwelgevallig zijn, over publicatiedruk en doorgedraaide specialisatie. En onder dat alles brandt de vraag of de wetenschap wel kan voldoen aan de verwachtingen die ze zelf heeft gewekt, of we de wetenschappen niet overschatten als de enige, onuitputtelijke bron van kennis.

Ik geloof niet dat er sprake is van een vertrouwenscrisis, want mensen hebben nog altijd veel vertrouwen in de wetenschap. Ik wil er ook geen drama van maken, want er worden heel veel fascinerende resultaten geboekt in de wetenschap en kennis groeit harder dan ooit.

Maar je merkt dat er een herbezinning op gang komt, over de universiteit, de academische gemeenschap, de aard van het wetenschapsbedrijf, de betekenis van wetenschap, de aard van kennis. Niet alleen aan de Boelelaan maar ook op andere campussen. De VU zou in die herbezinning moeten voorgaan; het past haar.

Mirjam van Praag schetste in haar eerste opening academisch jaar drie lijnen die het college van bestuur de komende jaren wil volgen. De eerste is die van Bildung, of zoals Mirjam zei: “Niet alleen studeren om iets te worden, maar ook studeren om íemand te worden”. De tweede lijn is die van actief en verantwoordelijke samenleven en het putten van kracht en inspiratie uit diversiteit. De derde lijn is die van verbinding met de wereld, te beginnen op de Zuidas.

Dat zijn heldere en belangrijke lijnen. Maar een vierde zou daarbij niet misstaan, een lijn van herbezinning op de aard en de waarde van wetenschap. Ik kan er nog geen vinger op leggen wat die herbezinning zou opleveren, maar je voelt dat ze nodig is. Voor de studenten die net aan hun eerste jaar begonnen zijn, voor al die studenten die na hun master of promotie de wetenschap voor gezien houden. En voor de toekomst van de academie.


foto Willem Schoonen: © Maartje Geels