Wie is de baas?

Wij zijn de baas, riep de vlag waaronder het academisch jaar werd geopend. Althans, dat was de titel die voortdurend in beeld was. In de presentaties en lezingen kwam hij niet terug.

10-10-2019 | 17:55

Willem Schoonen

Er spraken oude leiders (Paul Rosenmöller) en nieuwe leiders (Diederick van der Wijk en Pieter Lossie), maar geen van hen leek de baas te willen zijn. Leiderschap was in hun verhalen een kwestie van visie en van anderen inspireren, en vooral niet de baas zijn.

Het ging op de opening over leiderschap omdat governance for society het thema is van dit academisch jaar. Ook dit speerpunt van de VU gaat echter niet over de baas spelen, maar over nieuwe wegen voor beheer en bestuur in een steeds complexere samenleving.

‘Wij zijn de baas’ bleef zodoende de vlag waaronder maar geen lading wilde komen. Rosenmöllers relaas van de Rotterdamse havenstaking – precies veertig jaar geleden - kwam nog in de buurt, maar zijn verhaal ging juist over klassieke ‘baasfouten’ die hij in dat conflict had gemaakt.

Navraag leert dat de titel was bedacht door de afdeling communicatie & marketing, die daarbij wijselijk in het midden had gelaten wie die ‘wij’ dan zijn. Daarmee bleef de kreet een vrij zinloze zintoevoeging aan een overigens boeiende opening van het academische jaar.

Baas zijn de universiteiten in ieder geval niet. Dat bleek op Prinsjesdag. Voor veel sectoren was er die dag goed nieuws, maar de universiteiten kregen te horen dat ze 226 miljoen moeten inleveren omdat de renteverhoging op de uitstaande schuld, die het kabinet had begroot, niet is doorgegaan. Terwijl de universiteiten part noch deel hebben aan die begrotingspost: het was hun geld niet, het zou hun geld niet worden, maar ze draaien wel op voor de tegenvaller.

Het goede nieuws moet komen van het nieuwe investeringsfonds dat het kabinet heeft aangekondigd. Daaruit zullen technologisch vernieuwende projecten gefinancierd worden, is de belofte. Maar het is nog onduidelijk hoeveel het universitaire onderzoek hieruit kan putten.

Niet alleen universiteitsbestuurders hebben zich kritisch uitgelaten over deze Haagse politiek, maar ook economen. In Nederland worden uitgaven voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek aangemerkt als consumptieve uitgaven. Terwijl het investeringen zijn, met meetbare opbrengsten en broodnodig voor de ontwikkeling van de kenniseconomie.

De invloedrijke Maastrichtse econoom Luc Soete heeft voorgesteld een investeringsfonds voor kennisprojecten te vullen met begrotingsmeevallers (en die niet te gebruiken om de staatsschuld te verlagen) en met de opbrengsten van de dividendbelasting (omdat goed onderwijs en onderzoek bedrijfsbelang is). Het zou mooi zijn als het kabinet hiernaar zou luisteren. Gunstig zijn de tekenen niet. Op de vraag wie in Den Haag de baas is, lijkt het antwoord vooralsnog: de penningsmeester. 


foto Willem Schoonen: © Maartje Geels