De Boreale Schemer

Gezien het aantal stemmen dat hij vergaart, moet je Thierry Baudet heel serieus nemen. Ik vind dat moeilijk. Het lukt me niet. Ik blijf de karikatuur zien die Baudet van zichzelf heeft gemaakt, met zijn opgezwollen taal over samenzweringen tegen de natiestaat, onze nationale identiteit en de joods-christelijke cultuur, zijn uilen van Minerva in de boreale schemer. Maar ik moet door die karikatuur heen kijken.

11-07-2019 | 16:52

In zijn overwinningsrede na de provinciale verkiezingen riep Baudet dat Nederland wordt ondergraven door zijn universiteiten. Die zijn daarin niet alleen, want ook ‘journalisten en mensen die kunstsubsidies ontvangen en onze gebouwen ontwerpen’ ondergraven de samenleving, volgens Baudet. Maar de uithaal naar de universiteiten sprong eruit, en kreeg onmiddellijk reacties, van de minister van onderwijs en wetenschappen, en van enkele honderden wetenschappers in de vorm van een open brief.

Die reacties illustreren dat universiteiten en wetenschappers zich niet veilig voelen. Dat komt niet zozeer door Baudet, maar door het klimaat waarin hij gedijt. De academische vrijheid staat onder druk. Je ziet het overal. De Amerikaanse president Trump, die net als Baudet niet ‘gelooft’ in klimaatverandering, degradeert wetenschap tot een mening, en zet het bezuinigingsmes in meningen die hem niet bevallen. In Hongarije, een lid van de Europese Unie, wordt de Academie van Wetenschappen ontmanteld en komen haar instituten onder directe leiding van de regering.

Het zijn maar enkele voorbeelden, en ver van ons bed, maar ook in Nederland spreekt de academische vrijheid niet meer voor zich. De Tweede Kamer vroeg een jaar geleden om een onderzoek naar de vraag of ‘zelfcensuur en beperking van diversiteit van perspectieven in de wetenschap in Nederland een rol spelen’. Toenmalig minister van onderwijs Bussemaker weigerde gehoor te geven aan die motie. Maar de KNAW voelde zich niettemin gedwongen tot een onderzoek naar de kwestie.

De KNAW vond overigens geen aanwijzing dat de academische vrijheid wordt beperkt door eenzijdige benoemingen of opvattingen, en de indiener van de motie is inmiddels voorzitter van de VSNU, maar daar gaat niet om. Academische vrijheid is niet meer vanzelfsprekend, zelfs in Nederland niet. Uitspraken van Baudet over cultuurondergravende universiteiten en de oproep van zijn partij aan scholieren en studenten om gevallen van linkse indoctrinatie te melden, moeten in dat licht worden bezien.

Baudet mag dat roepen, gelukkig, en iedereen heeft het recht op hem te stemmen of actief te zijn in zijn partij. Maar het tij dat hij nu mee heeft, maakt onze vereniging nog belangrijker dan ze al was. De VU werd opgericht om vrij te zijn van invloeden van kerk en staat. VUvereniging waarborgt die bijzondere status, zelfs wanneer populisten de meerderheid krijgen. En zoals bestuurslid Duco Stadig zegt: die rol is het beste argument om mensen lid te maken van VUvereniging.