Terugblik Science for Sustainability event

Om oplossingen aan te dragen voor de complexe problemen van deze maatschappij, moeten we krachten bundelen”, met deze woorden opende rector Vinod Subramaniam de eerste Lustrum conferentie Science for Sustainability op 26 en 27 november 2015. Onder leiding van moderator Sylvana Simons stonden op deze twee dagen de samenwerking en onderzoeksresultaten rondom duurzaamheid in het Desmond Tutu Programma van de VU en partneruniversiteiten in Zuid-Afrika centraal.

SFSTerugblik8Bij duurzaamheid denken veel mensen aan groen: energiebesparing of het verminderen van de CO2 uitstoot. In deze conferentie plaatsten wetenschappers uit Zuid Afrika, de Verenigde Staten en de Vrije Universiteit hun onderzoek in een bredere context van sociale duurzaamheid. Een onderwerp bij uitstek geschikt voor de Nederlandse en Zuid-Afrikaanse hoogleraren die verbonden zijn aan het Desmond Tutu programma met als leidend thema 'Bridging Diversities for Academic Advancement'.

TerugblikSFS8Fotosynthese, wiskunde, tuberculose versus duurzaamheid       
De Tutu-hoogleraren Rienk van Grondelle, André Ran en Wilbert Bitter presenteerden samen met hun Zuid-Afrikaanse collega’s onderzoek naar fotosynthese, de wiskunde van controlesystemen en de tuberculosebacil. Hierbij plaatsten ze de eigen onderzoeksresultaten in de bredere context van het bevorderen van sociale en groene duurzaamheid.

Gebruik fossiele brandstoffen afschaffen       
Wat kunnen we leren van de zon bij de ontwikkeling van kunstmatige fotosynthese om de opwarming van de aarde tegen te gaan? Rick van der Ploeg, hoogleraar in de economie van klimaatverandering, houdt een vurig pleidooi om het gebruik van fossiele brandstoffen af te schaffen.

Taal leidend bij transformatie Zuid-AfrikaSFSTerugblik6
Eerder stelde de rector van North-West University Dan Kgwadi in een videospeech dat de discussie rondom de voertaal op zijn universiteit een voorbeeld is van de moeilijkheden die kunnen ontstaan bij het realiseren van duurzame verandering. De invoer van Engels bleek een issue: “We were met by fierce opposition from those who feared that Afrikaans, the dominant language at the Potchefstroom campus, would be phased out.”
Mpho Tutu vult aan: “Voor generaties was het een statussymbool om Zuid-Afrikaans te spreken en te zeggen dat ze geen Engels konden. Nu voelen sommige studenten zich buitengesloten. Het is fascinerend om te zien hoe studenten uiteindelijk toch samen een oplossing vinden.”

SFSTerugblik9Oplossingen vereisen samenwerking
"Oplossingen om onze wereld te verduurzamen komen tot stand als wetenschappers, beleidsmakers en alle andere variaties aan bewoners van deze planeet gezamenlijk de uitdaging oppakken", dit was de algemene conclusie van de conferentie. “Als armoede niet bestreden wordt, kan een duurzame transformatie niet succesvol plaatsvinden”, aldus voorganger Mpho Tutu. Moleculair microbioloog Wilbert Bitter onderstreept dit: “Er wordt 250 miljoen euro besteed aan terrorisme bestrijding terwijl er amper geld wordt geïnvesteerd in infrastructuur en medicijnen om tuberculose te bestrijden waar jaarlijks miljoenen mensen aan sterven.” Volgens Mphu Tutu moeten daarom juist de mensen van onderin de samenleving, die het eerst de gevolgen van de opwarming ondervinden, gehoord worden.

Samenvatting
Decaan Karen van Oudenhoven van de faculteit Sociale Wetenschappen VU gaf in haar samenvatting over de eerste dag van de conferentie onder andere aan dat de gangbare waardering van de omgeving duurzaamheid in de weg lijkt te zitten. Nu bepalen de mogelijkheden van bebouwing de economische waarde van de grond. De vraag is hoe we tot andere waarderingen komen. Onbekende oplossingen en gebrekkig onderwijs zouden volgens de sprekers meer duurzaamheid in de weg staan. Oudenhoven vraagt zich af of dit niet een te simpel beeld is. Spelen niet ook machtsverhoudingen in de driehoeksverhouding wetenschap-technologie-politiek een belangrijke rol? Tot slot merkte zij op dat door in te zetten op fancy labs om duurzaamheid te bevorderen misschien een aantal relatief eenvoudig beschikbare oplossingen blijft liggen.

Karen Maex, decaan van de faculteit Aard en Levenswetenschappen en faculteit Exacte Wetenschappen VU benadrukt in haar slotwoord van de tweede dag van de conferentie het belang van het zoeken naar duurzame oplossingen in een multidisciplinaire omgeving. Onderzoek naar bijvoorbeeld zonne-energie gaat om gedetailleerde fysische en chemische processen, maar het gaat ook om de economische haalbaarheid. Interdisciplinaire wetenschap is een ‘must’ voor een betere samenleving, een betere wereld. Daarnaast moet de wetenschap ook maatschappelijke stakeholders betrekken bij de ontwikkeling van duurzame oplossingen. De ontwikkeling van co-creatie van wetenschap, technologie en samenleving, zal de komende tien jaar steeds belangrijker worden volgens Maex. De VU moet nu al te investeren in het creëren van verbindingen tussen sociale wetenschappen en geesteswetenschappen aan de ene kant en exacte wetenschappen aan de andere kant. Zowel in het onderwijs als in onderzoeksprogramma's. Met de Nobelprijs voor het transistoreffect in 1956, heeft micro-elektronica,  ICT-onderzoek en technologie een wereldwijde industrie en een ongekende verandering in onze maatschappij voortgebracht. Wetenschap en technologie veranderen onze wereld:  de manier waarop we werken, de manier waarop we onderzoek doen, de manier waarop we communiceren en de manier waarop we leven. Zowel technologische vernieuwingen als  problemen veroorzaakt door klimaatverandering hebben internationale zelfs wereldwijde gevolgen. Internationale samenwerking is voor de VU van strategische belang  om tot sociale innovatie te komen. Voor een echte verandering in de richting van een duurzame wereld zijn daarnaast ook meer publieke bewustwording en individuele acties essentieel.

Lustrumjaar
Het Science of Sustainability event is een van de vier publieksconferenties die dit jaar wordt georganiseerd in het kader van het 135-jarig bestaan van de VU. Met deze conferenties worden in het Lustrumjaar de vier profileringsthema's van de VU geïntroduceerd. Hierna volgen nog drie publieksconferenties: Connected World (18 maart), Human Health & Life Sciences (16 april) en Governance for Society (17 Juni). Met deze thematische aanpak wil de VU interdisciplinair onderzoek stimuleren.