'Be a Nelson'

Angst en vertrouwen in de filosofie


Om angst te bestrijden is het goed te weten waar het vandaan komt. Govert Buijs, hoogleraar politieke filosofie en levensbeschouwing aan de Vrije Universiteit Amsterdam gaf de tweede lezing in de serie Angst en Vertrouwen op 20 november.

Govert BuijsEr waart een spook door Europa
In een helder betoog behandelt Govert Buijs de centrale vraag: is fanatisme het spook dat door Europa waart of is onze eigen angst daarvoor het spook? Hij wijst op het grote belang van zorgvuldig gebruik van juiste terminologie. Niet elke fanaticus is een terrorist. We hebben de fanaticus juist nodig om veranderingen in maatschappelijke verhoudingen te bewerkstelligen. Wat is ons antwoord op de fanaticus? Wij zien de maatschappij als een project dat ieder voor zichzelf kan inrichten. We staan met lege handen en komen niet verder dan het verdedigen van de vrijheid om alles te kunnen zeggen. In dit verband vraagt spreker zich af of het satirisch tijdschrift Charlie Hebdo het hoogtepunt van onze beschaving is. Hij constateert dat wij lijden aan ‘vrijheidsnihilisme’.

Wij zijn niet gewend om over doelen in ons leven te praten anders dan over carrière en persoonlijke ontwikkeling. Het maatschappelijke verband is eruit. Veelzeggend zijn in dit verband de woorden van Schnabel ‘met mij gaat het goed, maar met ons gaat het slecht’.

Waar komt onze angst vandaan?
Waar komt onze angst vandaan? We zijn bang dingen te verliezen, we zijn onzeker. Religie biedt zekerheid en een duidelijk oriëntatiepunt, ons seculiere bestaan biedt juist het tegenovergestelde: onzekerheid. We lijden aan het onvermogen te articuleren wie wij zijn en dat onder woorden te brengen.Wat is Govert Buijs’ antwoord? Het moet gaan om meer dan vrijheid. We moeten op zoek naar oude bronnen. Wij hebben een diepe oriëntatie nodig en we moeten deze trachten onder woorden te brengen. Govert Buijs pleit voor een herontdekking van onze waarden waarbij het niet moeten gaan over vrijheid, gelijkheid en broederschap, maar over menselijke waardigheid, verantwoordelijkheid en naastenliefde. Wellicht kunnen we onze angst bestrijden door gehoor te geven aan de oproep ‘Be a Nelson’

De lezing van Govert Buijs werd omlijst door muziek van Duo Rosemont, bestaande uit Hilde van Ruymbeke, sopraan, en Elly van Munster, romantische gitaar. Getuige de staande ovatie die Govert Buijs en de muziekgroep kregen, was het een bijzonder geslaagde ochtend in Kortenhoef.


Meer informatie

Foto: Annette Kempers