Zingeving: dialoog tussen jong en oud

Jong en oud verzamelden zich op 21 november in Leeuwarden om de discussieavond van VUvereniging over het belang van zingevingsgesprekkentussen generaties bij te wonen. André Droogers, emeritus hoogleraar Culturele Antropologie (VU) begeleidde deze avond. Hij gaf een lezing en leidde de aansluitende gespreksgroepen. 


De kern van zingeving is gerelateerd aan waarden. Deze zijn veelal impliciet, alleen over te dragen door inleving en ervaringen te delen. Vragen die je hierbij kunt stellen: Kun je je levensovertuiging overdragen op anderen? Hoe kun je omgaan met verschillen in opvattingen binnen families en tussen generaties?

Andre DroogersVijf begrippen over Zingeving
Droogers vertelde over een aantal begrippen rond zingeving:

  1. Betekenistoekenning: Mensen zijn uniek, omdat ze dat kunnen verfijnen, vaak ook routineus, en het is cultuurgebonden. Dit wordt ook wel 'zingeving' genoemd, bijvoorbeeld als het gaat om de diepste levensvragen van de mens.
  2. Macht: Als het vermogen om gedrag van anderen te beïnvloeden, al dan niet met bepaalde middelen zoals kennis en persoonlijkheid.
  3. Spel: Dit is het vermogen om tegelijk twee ordeningen van de werkelijkheid te hanteren. Dat moet dan wel in volle ernst worden gedaan. Het kan bijvoorbeeld gaan om een korfbalwedstrijd, maar ook religie kun je in die definitie als spel beschouwen.
  4. Levensbeschouwing: Dat is een zingevingsspel (zoals religie), ten dienste van de omgang met grotere (bijvoorbeeld sacrale) gehelen. Voorbeelden van dergelijke grotere gehelen zijn bijvoorbeeld de natuur, de samenleving, het zelf, en het kwaad.
  5. Marge: Die zou je kunnen omschrijven als de kweekplaats voor religieuze ideeën; daar waar de betekenisgeving bloeit. Voorbeelden van waar je je begeeft in die marge zijn: een retraite in een klooster, met elkaar een dag op de hei of op de klei, Jezus die de woestijn in ging, of de berg op; maar ook pelgrimeren (naar buiten (op de camino naar Santiago de Compostela) of naar binnen (zoals Anselm Grün dat beschrijft). Die marge kan ook 'de tijd' zijn; denk maar aan de zondag als wekelijkse rustdag, of een zogenoemde 'rite de passage' (in de vorm van een pelgrimstocht), Die marge is de plek waar je kunt spelen met machtsrelaties (zoals Luther dat bijvoorbeeld deed). Marge kan ook bestaan uit 'omkeringen'. Veelal ontstaan vanuit die 'marge' nieuwe initiatieven.
De drie levensbeschouwelijke trends die in de hedendaagse maatschappij spelen zijn:
  1. Betwiste religie: De wetenschap heeft de religie ondermijnd, en ook de verstedelijking en de individualisering hadden daarop invloed, evenals verzuiling gevolgd door ontzuiling, globalisering, en ook de Reformatie mag je als zodanig beschouwen.
  2. Oplevende religie: In sommige kerken - bijvoorbeeld de evangelische - is daar sprake van, evenals vanwege de ingekomen migranten, door de media met haar zingevingsprogramma's en ook door merchandising, met bijvoorbeeld alle Mattheüs Passions als voorbeeld daarvan.
  3. Gevarieerde religie: Als gevolg van bijvoorbeeld globalisering, door de veelkleurigheid van alle wereldreligies. Velen stellen daardoor en daarmee hun eigen religieuze rugzakje samen, onder andere door het mengen van verschillende religies.
Al die trends hebben hun eigen - zichtbare - invloed gehad op de opeenvolgende generaties, aldus Droogers. De vraag is of, waar en hoe er momenteel een basis is voor een goed gesprek tussen die (bijvoorbeeld verloren, grenzenloze, screenager-) generaties.
Bij jongeren is momenteel een lichte voorkeur waar te nemen voor oplevende kleine kerken. Kinderen zijn steeds meer opgevoed om hun eigen keuzes te maken, en jeugdculturen krijgen steeds meer invloed. Maar het lijkt alsof het gesprek (ook tussen generaties) steeds (meer) wordt vermeden.

Gesprek over zingeving tussen generaties
Na de pauze gingen de bezoekers in subgroepen met elkaar in gesprek, waarbij de insteek was om zoveel mogelijk generaties met elkaar aan één tafel te hebben. Men vertelde elkaar verhalen, er werd naar elkaar geluisterd en veel vragen gesteld. Aan het eind van de avond gaf iedereen aan welke inzichten men had opgedaan en welke men zou nemen naar de eigen levenssfeer.

Over André Droogers
André Droogers is emeritus hoogleraar culturele antropologie aan de VU, gespecialiseerd in religieonderzoek. Recent publiceerde hij Boodschap aan elkaar, een gids voor een zingevingsgesprek tussen generaties. Daarnaast is hij auteur van Zingeving als spel: Over religie, macht en speelse spiritualiteit en God 3.0: Hoe ziet God eruit in de 21e eeuw.