Willen we leven aan jaren toevoegen of jaren aan het leven?

Cees Hertogh reflecteert op ouderenzorg

Cees Hertogh, hoogleraar ethiek van de zorg voor kwetsbare ouderen van het VUmc besteedde in zijn lezing op 15 januari in Kortenhoef veel aandacht aan de geringe aandacht en tijd die wordt besteed aan ouderenzorg tijdens de opleiding geneeskunde.

Cees HertoghKennis rond ouderengeneeskunde en palliatieve zorg moet men als arts via bijscholing verwerven. Artsen willen genezen, zijn curatief en handelend ingesteld en vinden het moeilijk om zich palliatief en afwachtend op te stellen. Behandelingen na te laten is voor hen moeilijk, zelfs als de patiënt dat wil.
Maar willen we altijd levensverlenging, en tot welke prijs?
In 2012 verscheen een brochure van het KNMG over passende zorg. Men concludeert daarin dat het roer in de geneeskunde om moet, zeker met betrekking tot palliatieve zorg en ouderengeneeskunde.
Een aantal vragen en aanwijzingen uit de brochure;
• Moet alles wat kan?
• Hoe krijgen we de dokter uit de behandelmodus?
• Maak praten over het levenseinde ‘gewoner’, jonge artsen moeten dat leren.
• Verhelder de wens van de (oudere) patiënt.
• Beslis samen met de patiënt.
• Pas de richtlijnen aan.

Dit zijn vragen en dilemma’s die ook al geopperd werden in Medische macht en medische ethiek (1969) van Dr. J. H. v.d. Berg: Mag alles wat kan? Leven tot elke prijs? Kwantiteit of kwaliteit? Wie beslist?

Cees Hertogh geeft het publiek een volgende vraag om over na te denken: Willen we ‘Leven aan jaren toevoegen of jaren aan het leven?’ Zoals de KNMG en anderen voor hen signaleerde: Artsen zullen samen met patiënten doelen moeten opstellen en beter leren communiceren. Ze moeten aan oudere patiënten vragen: ”Wat is voor u belangrijk in deze fase van uw leven?” Jonge artsen zullen goed gecoacht moeten worden en leren omgaan met de eindigheid van het leven en alle emoties die dat met zich meebrengt. Ook zullen artsen zich meer bewust moeten zijn van de ambivalentie tussen ziekte en de zieke mens. Artsen met angst voor de dood behandelen vaak langer dan artsen die daar meer ervaring mee hebben.
Veel kwetsbare ouderen worden vaak overbehandeld en krijgen in sommige gevallen ook te veel medicijnen. Daardoor komen ze vaak bij de spoedeisende hulp terecht en liggen vaak in het ziekenhuisbed. Er is dus veel te doen en te verbeteren in de artsenopleiding. Hopelijk duurt die cultuuromslag niet al te lang meer. Om Montaigne te citeren: ‘Hoe de weg te gaan die ons allen naar dezelfde plaats voert?’

foto: Annette Kempers