'Wat is eigenlijk vrije wil?'


VU-hoogleraar kunstmatige intelligentie Frank van Harmelen en Windesheimlector robotica Marcel Heerink verzorgden 21 maart in Lelystad een lezingenavond over het thema “Kunstmatige intelligentie, robotisering en onze toekomst”.

 
Frank trapte af met de stelling: bij kunstmatige intelligentie zijn de filosofische vragen nooit ver weg. Hij legde indringende vragen voor: kunnen computers intelligent zijn, hebben computers bewustzijn, kunnen ze creatief zijn, kunnen ze beschikken over een vrije wil?
Direct zijn er vervolgvragen: wat is eigenlijk vrije wil. Van Harmelen: “Vraag vijf filosofen wat vrije wil is en je krijgt zes definities.” Hij vertelde over de bekende Turingtest, toonde filmfragmenten en bracht het horizoneffect in beeld. Van de schaakpartij met Kasparov via de transportrobot, zelfrijdende auto’s tot en met het uitvinden van een taal. Het horizoneffect in Artificial Intelligence is kennelijk dat intelligentie alles is wat de computer nog niet kan. Met andere woorden: de horizon is – als altijd – onbereikbaar. Marcel HeerinkHij sloot af met muziek van Bach en muziek die de computer maakte op basis van Bach. Wie hoort het verschil?
 
Marcel Heerink introduceerde de sociale robot: de opruimende Wall-e in de gelijknamige animatiefilm, de knuffelrobot voor dementerenden die zorgt voor angstreductie, de robotdino voor zieke kinderen die leidt tot stressreductie. De laatste twee had hij ook bij zich en hij toonde hun werking. Maar wat antwoord je de dementerende die een helder moment heeft en vraagt: is hij echt? De zaal is verdeeld.
Marcel vertelde over een nieuw project waarbij kinderen met autisme door robots worden geholpen bij her herkennen van gelaatsuitdrukkingen. Natuurlijk kwam de gezelschapsrobot Alice aan de orde. Marcel heeft liever een huishoudrobot en een gezinshulp die echt contact met de mensen maakt. Dan zijn er de belangrijke ethische vragen, zoals: wie is eigenlijk verantwoordelijk voor wat een robot eventueel aanricht? Bijvoorbeeld als het gaat om autonome wapensystemen?

Marcel Heerinck en Frank van HarmelenVolop discussie na de lezingen. Wat is een mens, hoe is het met empathie en compassie? De sprekers verschillen van mening. Maar ook praktische vragen: wanneer komt de butlerrobot?
De 90 aanwezigen, onder wie tien leerlingen van het Technasium, zaten de hele avond op het puntje van hun stoel.

Over de sprekers
Frank van Harmelen is hoogleraar Knowledge Representation & Reasoning aan de VU en o.a. lid van de Commissie Ethische, juridische en veiligheidsaspecten Big Data en Informaticaonderzoek. Lees ook zijn zienswijze in het FD artikel over kunstmatige intelligentie en moraliteit.

Marcel Heerink is lector Robotica aan de Hogeschool Windesheim Flevoland en hoogleraar aan de LaSalle University in Barcelona/Almere. Hij doet onderzoek en leidt projecten op het gebied van sociale robots in zorg en educatie en verdiept zich in de relaties van mensen met robots.


Verslag door Andries Greiner