Terugblik Waarheid en wijsheid in de economie

"Terwijl de economie welvaart creëert, produceert zij elders armoede, of schade aan milieu en samenleving"

Roelf Haan hield een lezing over de waarheid binnen de economische wetenschappen.

Hoewel waarheid gezien kan worden als een grensbegrip, hebben wij de neiging haar vast te stellen en tot instrument te maken. De waarheid is dan niet een weg om in te slaan maar de uitkomst van een voorkeur – ieder zijn eigen waarheid – of van een wetenschappelijke methode: we kunnen ‘subjectief’ te werk gaan of ‘objectief’. Als die wetenschappelijke methode tot conventie wordt, levert zij conventional wisdom op, conventionele wijsheid. In de economie is die conventie hoegenaamd oppermachtig. De dienst wordt uitgemaakt door het wereldwijd in gebruik zijnde textbook, ongeacht de contextualiteit. Sluit je je aan bij de doctrine, dan heb je verstand van het vak, doe je dat niet, dan ben je een slecht econoom. Het kan natuurlijk zijn dat je relevant onderzoek doet, maar dat wordt dan geacht te liggen op een ander vakgebied dan de economie.
 
Waarover gaat overigens de economie? Iedereen zal onmiddellijk beamen dat zij studie maakt van het maatschappelijk proces waarin het streven naar welvaart wordt gecoördineerd. Het gaat om de wijze waarop individuen, groepen, netwerken, commerciële en non-profit organisaties en de samenleving als geheel beslissen over consumptie, productie, onderlinge verdeling en de verbanden daartussen. Nu wij niet meer leven binnen de betrekkelijke beslotenheid van de familiehuishouding uit de premoderne tijd, moeten wij de hele wereld zien als ons huis, – een huis dat wij economisch hebben in te richten. Het economisch denken moet ons een waarheidsgetrouw beeld geven van de stand van deze inrichting. Maar economen houden er een eigen werkelijkheid op na die voor gewone mensen wereldvreemd is. Sommige economische studenten, en niet de minste, ontdekken dat zij, om bijvoorbeeld de economische ‘crisis’ te begrijpen, zich beter niet kunnen wenden tot economen, maar tot historici, sociologen of antropologen. De economie zou zichzelf reguleren, maar zij doet dat niet. De economie voorspelt vooruitgang, maar veel mensen merken daar niets van als zij aan de kant van de weg belanden van diezelfde economie. Terwijl de economie welvaart creëert, produceert zij elders armoede, of schade aan milieu en samenleving.
 
Dit is een fragment uit de lezing van Roelf Haan.



foto's: © Annette Kempers