Vitaal 120 worden: ‘Poets je tanden op één been’

Kennisdiner met Andrea Maier, internist en hoogleraar veroudering

Andrea Maier heeft een missie: ontdekken waarom we verouderen en dat proces vertragen, zodat we langer in goede gezondheid leven. Ze is een ‘hardcore wetenschapper’ zegt ze zelf. Dus natuurlijk is haar energieke pleidooi voor meer preventie volledig gebaseerd op wetenschappelijk bewijs. Haar verrassend praktische tips om vitaler ouder te worden zijn dat natuurlijk ook.

- door Mariëlle de Groot -

Er is goed en slecht nieuws, zo opent Andrea Maier haar lezing over vitaal ouder worden tijdens het kennisdiner van VUvereniging op 30 mei. ‘De pensioenleeftijd stijgt minder hard dan verwacht. Waarom zouden we al met ons 67e met pensioen gaan, terwijl actief blijven zoveel beter voor je is?’ Het goede nieuws: Lidl kondigde eerder op de dag als eerste supermarkt aan te stoppen met de verkoop van sigaretten.

Gezonde levensstijl

Eigenlijk is bijna alles al bekend, vindt ze. Praten over levensverlenging is vooral praten over levensstijl. Gezond en vooral minder eten, genoeg bewegen, participeren, positief denken, niet roken, voldoende sociaal contact en (zeer) matig drinken. ‘Maar helaas zijn we in ons gezonde gedrag een beetje lui’, ziet Maier. Maar er is hoop voor de toekomst. Wetenschappers zijn medicijnen op het spoor die veroudering kunnen vertragen en zelfs terugdraaien. Daarover later meer.

Ziektes stapelen

Onze levensverwachting stijgt al vijftig jaar, vertelt Maier energiek en niet zonder trots. ‘Elke maand krijgen we er een lang weekend bij. Wie nu geboren wordt, heeft een levensverwachting van 110 tot 120 jaar. Dat is grotendeels te danken aan medische innovatie. Je moet tegenwoordig echt je best doen om dood te gaan’, stelt ze. ‘In 1955 werd een patiënt die pijn op de borst had in een rusthuis in een bedje gelegd. Tegenwoordig wordt het bloedpropje direct via een katheder in de lies verwijderd.’ Die vooruitgang heeft een keerzijde: we krijgen steeds meer ziektes. “Stapelen” noemt Maier dat. ‘Degene met het hartinfarct overlijdt niet meer, maar krijgt ook suikerziekte. En ook daar overlijdt hij niet meer aan.’ Kortom: hoe ouder we worden, hoe meer aandoeningen we hebben.

Diabetes tsunami

Er is meer wat onze vitaliteit bedreigt. Maier laat een grafiek zien met de ontwikkeling van het aantal suikerpatiënten in de Verenigde Staten. Van 2,5 procent van de bevolking in 1980 tot ruim 7,5 procent nu. ‘Die stijging heeft niets met leeftijd te maken, we zijn gewoon te dik.’ Want ook onder Nederlandse kinderen neemt het overgewicht snel toe, ziet Maier. ‘Er komt een obesitas-tsunami op ons af. Twintig procent van onze kinderen heeft overgewicht, zeven procent is echt obees. Dat is triest, wat het zorgt voor snellere veroudering en korter leven in goede gezondheid.’ We hebben allemaal baat bij minder eten, zegt Maier. “Ongeveer de helft minder dan waar je zin in hebt. Uit onderzoek blijkt dat apen op een calorie-arm dieet, later twintig procent minder last van ziektes hebben dan soort- en leeftijdgenoten die dat zelf mochten bepalen.

Gekreukelde aderen

Veroudering laat zich zien in verslechtering van waarden als bloeddruk, spierkracht, cognitieve vermogens en aderkwaliteit. ‘Aders die verouderen, kreukelen.’ licht Maier toe. Maar ook de huid weerspiegelt onze biologische leeftijd. Uit onderzoek bij eeneiige tweelingen bleek dat degene die er ouder uitzag, doorgaans biologisch gezien ook ouder ís. De snelheid waarmee je ouder wordt, is maar voor twintig procent genetisch bepaald. ‘Vijf procent is pech of juist geluk. Dus 75 procent heb je zelf in de hand’, is een belangrijke boodschap van Maier. ‘Op latere leeftijd bepaalt je biologische leeftijd of je in een verpleeghuis zit en rolstoelafhankelijk bent of niet.’

Silly Walks

In Amsterdam kun je oudere mensen huppelend bij de bushalte zien staan. Of lungend over straat; met grote passen lopen waarbij de achterste knie bijna de grond raakt. “Silly walks” noemt Maier dat. Deze mensen doen mee aan een preventie-experiment. Maier vertelt: ’Als geriater kan ik maar vijf procent van mijn patiënten genezen. Toch hebben we in de geneeskunde weinig oog voor preventie: we doen vooral reparatie geneeskunde.’ Ze richt zich op de groep die er het meeste baat bij heeft: mensen van zestig met een hoog risico op chronische ziektes. ‘We maken het leven voor hen aantrekkelijk moeilijk.’ Silly walks dus, maar ook opruimen op één been of op de bank zitten met de benen omhoog.
Zelf past ze dit ook toe, bekent ze. ‘Tijdens het tandpoetsen sta ik op één been en train ik mijn balans en spierkracht.’ Aandacht voor gezondheid hoeft dus niet altijd geld te kosten, wil ze maar gezegd hebben.

Verjongingspil

Er lopen meerdere experimenten met medicijnen die veroudering moeten tegengaan of zelfs terugdraaien. De meest veelbelovende vindt Maier senelytica . Ze licht de biologische kant van het verouderingsproces toe: ‘Terwijl ik hier sta, leef ik en adem ik. Daarmee ontstaat gebruiksschade in mijn cellen.’ Beschadigde cellen horen zichzelf te vernietigen. Werkt dat mechanisme niet – bijvoorbeeld door medicijngebruik- dan veroorzaken die cellen ziektes. We noemen ze dan ouderdoms- of senescente cellen. Senelytica zijn medicijnen die de opruiming van die cellen activeren.
Testen op muizen hadden een veelbelovend resultaat: het was mogelijk van een muis van drie, biologisch gezien weer een muis van 1 maken. Binnenkort start in Canada de eerste test op mensen. Maier ziet deze medicijnen als een manier om in de toekomst de veroudering te vertragen of te stoppen, náást een gezonde levensstijl. Want haar angstbeeld voor de toekomst omschrijft ze als volgt: ‘Mensen in vliegende rolstoelen die naar haar roepen: “Dokter Maier, mag ik nog een verjongingspil?”.’

Over Andrea Maier

Andrea Maier is internist en hoogleraar veroudering aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Melbourne, Australië en directeur van het Royal Melbourne Hospital in Melbourne. In haar boek ‘Eeuwig Houdbaar' (2017) maakt ze de wetenschappelijke stand van zaken rond veroudering toegankelijk voor een groot publiek.


Het Kennisdiner “Vitaal ouder worden” is georganiseerd door actieve leden van VUvereniging in samenwerking met en met gastvrijheid van
 Netl - de wildste tuin. Het vond plaats 30 mei 2018 in Kraggenburg (Noordoostpolder).

Fotografie: © Peter Valckx